Hipoglikemia reaktywna

Hipoglikemia reaktywna

Monika Adamczyk
Studenckie Koło Naukowe Dietetyków przy Zakładzie Żywienia Człowieka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Sekcja Chorób Metabolicznych
www. skndietetykow.wum.edu.pl

Czym jest hipoglikemia reaktywna oraz jak sobie z nią radzić?

Hipoglikemia reaktywna. Coraz częściej wykrywana, jednak niektórzy tak niewiele o niej wiedzą. Czym jest spowodowana i jak sobie z nią radzić?

Hipoglikemia reaktywna – krótka charakterystyka i objawy

Poposiłkowa hipoglikemia reaktywna, bo tak brzmi jej pełna nazwa, jest stanem, w którym stężenie glukozy we krwi spada poniżej normy, to jest poniżej 55 mg/dl w ciągu 4 godzin po spożyciu posiłku. Towarzyszy temu występowanie charakterystycznych objawów ze strony centralnego układu nerwowego, do których należą m.in.:

- osłabienie, zmęczenie,                  
- splątanie, spowolnione myślenie,
- mrowienie,
- drgawki,
- głód,
- zawroty głowy,
- omdlenia.

W przebiegu idiopatycznej (występującej bez wyraźnej przyczyny) hipoglikemii reaktywnej mogą również pojawiać się tzw. objawy autonomiczne, które obejmują:

- tachykardię,
- niepokój, nerwowość, drażliwość,
- pocenie się,
- drżenie ciała.
Objawy te pojawiają się w ciągu 2-5 godzin od spożycia posiłku, jednak nie towarzyszy im spadek stężenie glukozy we krwi.

Co może przyczyniać się do rozwoju hipoglikemii reaktywnej?

Poposiłkowa hipoglikemia reaktywna może być wynikiem zbyt gwałtownego wyrzutu insuliny do krwi po posiłku. W fizjologicznych warunkach insulina obniża poposiłkową glikemię do wartości optymalnych, natomiast, gdy jest wydzielana w nadmiarze może doprowadzić do nadmiernego spadku stężenia glukozy we krwi, czyli hipoglikemii. Nadmierna produkcja insuliny po posiłku najczęściej związana jest z istniejącą insulinoopornością (brakiem reakcji komórek mięśni i tkanki tłuszczowej na insulinę, która transportuje do nich glukozę).

Kto jest narażony na jej wystąpienie?

Hipoglikemia jest stanem charakterystycznym dla cukrzycy, jednakże w przypadku hipoglikemii reaktywnej taka zależność nie zawsze występuje. Mogą jej doświadczać osoby nie mające cukrzycy, aczkolwiek u niektórych hipoglikemia reaktywna może być pierwszym objawem rozwijającej się cukrzycy. Hipoglikemia reaktywna może również pojawiać się u osób:

- z zaburzeniami opróżniania żołądka w następstwie neuropatii (uszkodzenia nerwów obwodowych),
- po resekcji żołądka (jako tzw. dumping syndrome),
- z niektórymi defektami genetycznymi tj. nadwrażliwość na leucynę, nietolerancja fruktozy.

Ten typ hipoglikemii najczęściej dotyka osób młodych i szczupłych. Często również obserwowana jest u ludzi, którzy drastycznie schudli oraz u kobiet z lekką nadwagą. Do jej rozwoju w dużym stopniu przyczyniają się nieracjonalne nawyki żywieniowe (zbyt długie przerwy miedzy posiłkami, głodzenie się, unikanie śniadań), spożywanie alkoholu oraz stosowanie diety bogatej w węglowodany, a ubogiej w tłuszcze.

Nawracające hipoglikemie są szczególnie niebezpieczne, bowiem z czasem mogą doprowadzić do pojawiania się deficytów poznawczych, a w najgorszym razie ostra hipoglikemia może zakończyć się śpiączką hipoglikemiczną. W przypadku rozpoznania hipoglikemii reaktywnej bardzo ważne jest więc umiejętne postępowanie.

Jak sobie z nią radzić?

Główną metodą terapii hipoglikemii reaktywnej jest odpowiednia dieta. Postępowanie żywieniowe jest podobne jak przy „zwykłej” hipoglikemii towarzyszącej cukrzycy i składa się z kilku prostych zasad.

Przede wszystkim należy zacząć regularnie i bez pośpiechu spożywać posiłki. W ciągu dnia posiłków powinno być 4-5, a maksymalne odstępy czasowe między nimi powinny wynosić 3-4 godziny. Pozwoli to zapobiegać nagłemu spadkowi stężenia glukozy we krwi. Bezwzględnie należy również zacząć spożywać pierwsze śniadanie, bowiem z rana organizm jest najbardziej narażony na niedocukrzenie. Ponadto warto pamiętać, że hipoglikemii sprzyja spożywanie alkoholu, w szczególności na czczo, zatem osoby z rozpoznaną hipoglikemią reaktywną powinny unikać spożywania alkoholu a jeśli już to tylko z posiłkiem.

Aby zapobiec nagłemu spadkowi stężenia glukozy we krwi należy również unikać spożywania produktów spożywczych bogatych w węglowodany łatwo przyswajalne, czyli mono- i disacharydy (glukoza, sacharoza). Należą do nich między innymi: cukier, miód, słodycze, ciasta i ciasteczka, pieczywo cukiernicze, gazowane napoje typu cola, soki owocowe (nawet niedosładzane), produkty spożywcze z białej mąki (pieczywo, makaron)oraz produkty słodzone syropem glukozowo-fruktozowym (ewentualnie kukurydzianym) (np. płatki śniadaniowe typu Nesquik, batoniki muesli).
Alternatywą dla nich mogą być produkty o niskim indeksie glikemicznym (IG), to znaczy takie, które powodują łagodne zwyżki oraz równie łagodny spadek stężenia glukozy we krwi, zapobiegając jej gwałtownym wahaniom w krótkim czasie. Niski indeks glikemiczny jest charakterystyczny dla większości surowych warzyw (wyjątki: dynia, rzepa, ziemniaki poddane obróbce cieplnej), nasion roślin strączkowych, pieczywa oraz przetworów zbożowych z pełnego ziarna i razowych, mleka i nie dosładzanych przetworów mlecznych oraz niektórych owoców np. grejpfrutów, pomarańczy, brzoskwini czy jabłek. Dobrym pomysłem jest również spożywanie w jednym posiłku produktów o niskim indeksie glikemicznym i owoców, które charakteryzują się wyższym IG. Spowolni to znacznie wchłanianie węglowodanów do krwi, a jednocześnie pozwoli na spożywanie owoców, które są bogate w cenne witaminy i składniki mineralne, bez ryzyka wystąpienia hipoglikemii. W tym przypadku ważny jest jednak umiar (maksymalnie 2-3 owoce dziennie, bez względu na indeks).

Indeks glikemiczny posiłku (i tym samym wyrzut insuliny do krwi) może również obniżyć poprzez dodanie do posiłku błonnika pokarmowego w postaci np. otrębów owsianych, żytnich czy też gotowych preparatów błonnika np. na bazie pektyn jabłek. Jest to dobre rozwiązanie, gdy z jakichś powodów nie jest się w stanie spożywać odpowiedniej porcji surowych bądź krótko gotowanych warzyw (3-4 porcje) i gotowanych nasion roślin strączkowych (co najmniej 1 porcja tygodniowo). Trzeba jednak pamiętać wtedy o dobrym nawodnieniu organizmu (2-3 litry/dobę płynów).

Gwałtownym wahaniom stężenia glukozy we krwi, często doprowadzającym do hipoglikemii, można również próbować zapobiegać poprzez spożywanie produktów o wysokiej zawartości węglowodanów (np. pieczywo, kasze, makarony, warzywa, owoce) z produktami stricte białkowymi (np. mięso, wędliny, ser twarogowy), które praktycznie nie mają wpływu na jej wzrost we krwi i przez to ograniczają wyrzut insuliny.

U większości pacjentów z hipoglikemią reaktywną przestrzeganie zaleceń żywieniowych zabezpiecza przed jej napadami. Czasami może być jednak wymagana dodatkowa interwencja lekarska w postaci zastosowania odpowiednich leków.

Artykuł zamieszczono na prośbę:

Studenckie Koło Naukowe Dietetyków

przy Zakładzie Żywienia Człowieka Warszawskiego Uniwerstytetu Medycznego,

Sekcja Chorób Metabolicznych

Redakcja portalu "Diabetica" nie ponosi odpowiedzialności za treść artykułu.